जमिनीची उत्पादक क्षमता वाढवा सेंदीय कर्बाच्या मदतीने

 जमिनीची उत्पादक क्षमता वाढवा सेंदीय कर्बाच्या मदतीने !

सेंद्रिय कर्ब म्हणजे काय?

सेंद्रिय कर्ब हा जमिनीतील एक महत्त्वाचा घटक आहे. जमिनीतून निर्माण होणाऱ्या सेंद्रिय पदार्थांपासून तयार होणारा कार्बनयुक्त घटक म्हणजे सेंद्रिय कर्ब. यात प्रामुख्याने कुजलेल्या झाडांचे अवशेष, पिकांचा काडीकचरा, कंपोस्ट खत, शेणखत, हिरवळीची खते, मातीतील सूक्ष्मजीव यांचा समावेश होतो. सेंद्रिय कर्बामुळे जमिनीचा पोत सुधारतो, नत्र व इतर पोषकद्रव्यांची पूर्तता होते, आणि पिकांची उत्पादनक्षमता वाढते.

Functional role of Organic Carbon

जमिनीमधील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण किती असावे?

उत्कृष्ट उत्पादनक्षमता जमिनीसाठी सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण ०.८% ते १.५% च्या दरम्यान असणे आवश्यक आहे. परंतु, भारतातील अनेक जमिनींमध्ये सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण ०.५% पेक्षा कमी आहे. त्यामुळे उत्पादनक्षमता कमी होत आहे.

सेंद्रिय कर्ब कमी झाल्यास त्याचे होणारे परिणाम -

- जमिनीची उत्पादकता कमी होते. 

- सेंद्रिय कर्बाच्या कमतरतेमुळे जमिनीत आवश्यक पोषकद्रव्यांची कमतरता भासते.

- पाणी धारण करण्याची क्षमता कमी होते: जमिनीत ओलावा टिकवून ठेवण्याची क्षमता घटते, ज्यामुळे पिकांना पाण्याची कमी होते.

- जमिनीचा पोत खराब होतो: माती घट्ट होते आणि मातीचा भुसभुशीतपणा कमी होतो, ज्यामुळे मुळांची वाढ मर्यादित होते.

- संसर्गजन्य रोगांचा धोका वाढतो: सेंद्रिय कर्बाच्या अभावामुळे जमिनीतील सूक्ष्मजीवांचे प्रमाण कमी होते, जे पिकांचे आरोग्य राखण्यात मदत करतात.

- खतांचा कार्यक्षम वापर होत नाही: रासायनिक खतांचा प्रभाव मर्यादित होतो, कारण सेंद्रिय कर्ब मातीतील पोषकद्रव्ये झाडांपर्यंत पोहोचविण्यास मदत करते.

सेंद्रिय कर्ब वाढीसाठी कोणत्या उपाययोजना कराव्यात त्या खालीलप्रमाणे -

- सेंद्रिय खते वापरणे: शेणखत, कंपोस्ट खत, गांडूळ खत, हिरवळीची खते यांचा नियमित वापर करावा.

- पिकांचे अवशेष परत जमिनीत मिसळणे: काढणीनंतर पिकांचे अवशेष जाळण्याऐवजी कुजवून जमिनीत मिसळा.

- हिरवळीची शेती करणे: नायट्रोजन देणाऱ्या पिकांची लागवड करून ती जमिनीत मिसळल्यास सेंद्रिय कर्ब वाढतो.

- सूक्ष्मजीव जैविक उत्पादने वापरणे: मातीस उपयुक्त सूक्ष्मजीव जसे मायकोरायझा, ट्रायकोडर्मा, आणि नायट्रोजन बांधणारे जीवाणू यांचा वापर करा.

- पीक बदल (Crop Rotation): विविध प्रकारची पिके आलटून पालटून लावल्यास जमिनीत सेंद्रिय पदार्थांचे प्रमाण टिकून राहते.

- आच्छादन (Mulching): पिकांच्या मुळांभोवती जैविक आच्छादन वापरल्यास जमिनीत ओलावा टिकतो व सेंद्रिय कर्ब टिकवून ठेवला जातो.

- जैविक द्रव खते वापरणे: ह्युमिक अॅसिड, फुल्व्हिक अॅसिड यांसारख्या जैविक घटकांचा वापर सेंद्रिय कर्ब वाढवण्यासाठी उपयुक्त आहे.

निष्कर्ष

सेंद्रिय कर्ब हा जमिनीच्या आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. याचे योग्य प्रमाण राखल्यास उत्पादनात वाढ होऊन जमिनीची दीर्घकालीन सुपीकता टिकून राहते. शेतकऱ्यांनी रासायनिक खतांपेक्षा सेंद्रिय घटकांच्या वापरावर भर देऊन जमिनीचा पोत सुधारण्यासाठी उपाययोजना कराव्यात.

आमचा ला लेख आपणास कसा वाटला याबद्दल आपला अभिप्राय आम्हाला नक्की कळवा. तसेच शेतीविषयक अधिकाधिक माहिती मिळवण्यासाठी खाली दिलेल्या नंबरवरती आपण आम्हाला संपर्क करू शकता. 

 📱- 7757092091

धन्यवाद !