मिरची पिकाची संपूर्ण उत्पादन पद्धती (Package of Practices)

 मिरची पिकाची संपूर्ण उत्पादन पद्धती !! (Package of Practices)

मिरची हे भारतातील एक महत्त्वाचे मसाला पिके आहे, ज्याचा उपयोग पदार्थांना तिखटपणा आणि रंग देण्यासाठी केला जातो. महाराष्ट्रात मिरचीचे उत्पादन मुख्यत्वे उन्हाळा, खरीप, आणि रब्बी ह्या तिन्ही हंगामात घेता येते . मिरची पिकाच्या दर्जेदार उत्पादनासाठी योग्य पद्धती आणि देखरेखीची आवश्यकता असते. येथे मिरची पिकाची संपूर्ण उत्पादन पद्धती दिली आहे.

१. जमिन आणि हवामान

मिरची पिकाला मध्यम ते भारी जमीन आवश्यक असते, ज्यामध्ये पाण्याचा निचरा योग्य असतो. हलक्‍या जमिनीत योग्‍य प्रमाणात सेंद्रीय खते वापरल्‍यास मिरचीचे पिक चांगले येते पाण्‍याचा योग्‍य निचरा न होणा-या जमिनीत मिरचीचे पिक घेऊ नये. पावसाळयात तसेच बागायती मिरचीसाठी मध्‍यम काळी आणि पाण्‍याचा उत्‍तम निचरा होणारी जमिन निवडावी. उन्‍हाळयात मध्‍यम ते भारी जमिनीत मिरचीची लागवड करावी. चुनखडी असलेल्‍या जमिनीतही मिरचीचे पिक चांगले येते. ६-७.५ पीएच असलेली जमीन मिरचीच्या वाढीसाठी अनुकूल असते. मिरचीच्या योग्य उत्पादनासाठी २०-३० अंश सेल्सियस तापमान आवश्यक आहे. 

२. जाती निवड

मिरचीच्या उत्पादनासाठी पिकाचे उद्दिष्ट (तिखटपणा, रंग, सुकवणे) आणि हवामान लक्षात घेऊन योग्य जाती निवडणे आवश्यक आहे. काही प्रमुख जाती म्हणजे:

संकल्प (गोड मिरची) - कमी तिखट, साधारण उत्पादन.

पूसा ज्वाला - मध्यम आकाराची तिखट मिरची.

अंबिका - अधिक उत्पादनक्षम, कमी तिखट.

बर्ड आय - उच्च तिखटपणा आणि लाल रंगासाठी लोकप्रिय.

पंत सी- १ - हिरव्‍या व लाल (वाळलेल्‍या) मिरचीच्‍या उत्‍पादनाला ही जात चांगली आहे.

पुसा सदाबहार - या जातीची झाडे उंच असून पाने इतर जातीपेक्षा रूंद असतात. पिकलेली मिरची तेजस्‍वी लाल रंगाची असते.

३. जमिनीची तयारी

दोन वेळा खोल नांगरणी करून जमिनीत हवा खेळती ठेवावी.

शेवटच्या नांगरणीवेळी १०-१५ टन शेणखत प्रती हेक्टर मिसळावे.

मिरचीच्या मुळांचा योग्य विकास व्हावा यासाठी बेड पद्धतीने माती तयार करणे अधिक फायदेशीर असते.

४. लागवडीसाठी वेळ

खरीप हंगाम - जून-जुलै महिन्यात.

रब्बी हंगाम - ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यात.

उन्हाळी हंगाम - जानेवारी-फेब्रुवारी महिन्यात.

५. बियाणे पेरणी

२५० ते ३०० ग्रॅम बियाणे प्रति हेक्टर आवश्यक असते.

बियाण्यांना २-३ तास १०% ट्रायकोडर्मा किंवा अन्य जैविक फंगीसाइडने प्रक्रिया करणे फायदेशीर ठरते.

६. रोपवाटिका व्यवस्थापन

बियाणे रोपवाटिकेत ५-७ सेमी अंतर ठेवून पेरा.

२५-३० दिवसांनी रोपे मुख्य शेतात लावण्यासाठी तयार होतात.

रोपे शेतात लावताना ४५-६० सेंमी अंतर ठेवा.

७. खत व्यवस्थापन

मूळ खत: एकरी १०-१५ टन शेणखत, ५० किलो नायट्रोजन, ५० किलो फॉस्फरस आणि ५० किलो पोटॅशियम वापरावे.

प्रमाणे खत: रोप लावल्यानंतर ३० दिवसांनी आणि ६० दिवसांनी अतिरिक्त नायट्रोजन द्यावे.

सूक्ष्म अन्नद्रव्ये: झिंक आणि मॅंगनीज यांसारख्या सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची आवश्यकता असल्यास पुरवठा करावा.

८. पाणी व्यवस्थापन

मिरची पिकाला नियमित पाण्याची आवश्यकता असते. ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास पाणी आणि खतांचा वापर कमी होतो.

कोवळ्या रोपांच्या काळात ८-१० दिवसांनी एक पाणी आणि फळे येण्याच्या काळात ७ दिवसांनी एक पाणी द्यावे.

९. आंतरमशागत 

मिरचीच्‍या रोपांच्‍या लागवडीनंतर 20 ते 25 दिवसांनी पहिली खुरपणी करावी त्‍यानंतर तणांच्‍या तीव्रतेनुसार खुरपण्‍या करून शेत तणविरहीत ठेवावे. खरीप मिरचीला लागवडी नंतर 2 ते 3 आठवडयांनी रोपांना मातीची भर दयावी.

१०. तण नियंत्रण

२-३ वेळा कोळपणी करून तण काढावे. त्याचबरोबर मल्चिंग पद्धती वापरल्यास तण नियंत्रण अधिक प्रभावी होते.

बाजारातील चुनिंदा तणनाशके योग्य मात्रेत वापरल्यास तण नियंत्रण चांगले होते.

११. कीड व रोग व्यवस्थापन

थ्रिप्स आणि माइट्स: मिरचीवर थ्रिप्स आणि माइट्सचा प्रादुर्भाव मोठा असतो. नियंत्रणासाठी जैविक कीटकनाशकांचा वापर करावा.

पांढरी माशी: पांढरी माशी मिरचीच्या पानांवर हल्ला करते, यासाठी ‘गार्ड’ व ‘शिल्ड’ सारखे जैविक उत्पादने प्रभावी ठरतात.

भुरी (पावडरी मिल्‍डयू ) : भूरी रोगामुळे मिरचीच्‍या पानाच्‍या वरच्‍या आणि खालच्‍या बाजूवर पांढरी भूकटी दिसते. या रोगाचा प्रादुर्भाव जास्‍त प्रमाणात झाल्‍यास झाडाची पाने गळतात. जैविक उपाय म्हणून Pranil Agri Services LLP च्या "फायटर" सारख्या जैविक उत्पादनांचा वापर भुरी रोग नियंत्रित करण्यात उपयुक्त ठरतो.

फळ पोखरणारी अळी: फळावर सुरुवातीचे लक्षणे दिसताच कीटकनाशक फवारणी करावी.

१२. तोडणी आणि उत्पादन

मिरचीची फळे पक्व अवस्थेत तोडावी.

ताज्या मिरचीसाठी ९०-१०० दिवसांनंतर तोडणी केली जाते, तर सुकवण्यासाठी पक्वता १२०-१४० दिवसांची असावी.

प्रति हेक्टर सरासरी उत्पादन ताज्या मिरचीसाठी १५-२० टन, तर सुक्या मिरचीसाठी २-३ टन असते.

रोप लावणीनंतर आपण Pranil Agri Services LLP & Tiron Nutrition Pvt Ltd यांची खालील दिलेल्या खतांची शिफारस करू शकता. 

मिरची पीक वाढीच्या अवस्थेनुसार

१. पहिली आळवणी/ड्रीप द्वारे- (रोप लागणीनंतर ५ ते ६ दिवसांनी) 

मर रोग नियंत्रणासाठी, रोपाच्या जोमदार वाढीसाठी, अधिक पांढऱ्या मुळीसाठी

रूबी (१०० ग्रॅम/एकर) + पामेला (२०० ग्रॅम/एकर)

दुसरी आळवणी/ड्रीप द्वारे - (रोप लागणीनंतर १० ते १२ दिवसांनी)

फुटव्यांसाठी व रोपाच्या जोमदार वाढीसाठी. बेसल डोसचा अपटेक वाढवण्यासाठी

पोषक किट (१ किट/एकर)

२. कळी अवस्था (गर्भधारणेसाठी)

फुलकळी वाढते, कळीचे फुलांमध्ये व फुलांचे फळांमध्ये रूपांतर होते. कळी, फुले व फळगळ थांबते.

टिराॅन NPK ८८८ (१ लिटर/एकर) + एमिनो गोल्ड (५०० ग्रॅम/एकर) + रोबोस्टा  डी एफ (२ किलो/एकर)

फवारणी द्वारे- एमिनो गोल्ड (१.५ ग्रॅम/लिटर) + टिबो (२ मिली/लिटर)

३. फुल अवस्था-

झारा (१ मिली/लिटर) + कोलीना कॉम्बी MH Grade 2 ( 2 ग्रॅम/लिटर)

४. फळ सेटिंग अवस्था-

फळांची अधिक सेटिंग होते, फुलांचे फळांमध्ये रूपांतर होण्यास मदत होते, फळगळ कमी होते.

Tiron 13:40:13 (४०० ग्रॅम/एकर) + एनपीके कंसोर्शिया (२०० ग्रॅम/एकर) + मॅगरिको (५ किलो/एकर)

फवारणी द्वारे- अल्बेरो (१ मिली/लिटर) + कोलीना Zn (१ ग्रॅम/लिटर)

५. फळ फुगवण अवस्था-

पहिली फवारणी - हल्क (२ मिली/लिटर) + फाॅस्फोरो (२ ग्रॅम/लिटर)

दुसरी फवारणी - (पहिल्या फवारणीनंतर ३ ते ४ दिवसांनी)

झोमा गोल्ड (२ मिली/लिटर) + रेंजर (२ ग्रॅम/लिटर)

निष्कर्ष

मिरची उत्पादनात योग्य जातींची निवड, आवश्यक खत आणि पाण्याचे व्यवस्थापन, तसेच जैविक पद्धतींनी कीड आणि रोग नियंत्रण केल्यास उत्पादनात वाढ होते.

आमचा हा लेख आपणास कसा वाटला हे नक्की कळवा. तसेच मिरची पिकाच्या अधिक माहितीसाठी आपण आमच्या ७७५७०९२०९१ या नंबर वरती संपर्क साधू शकता.